Polydeuces.gr

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 

Άβα Μπουλούμπαση
Το Καστόρι δεν περιλαμβάνεται στους χαρακτηρισμένους παραδοσιακούς οικισμούς, αφού τα σημάδια των κοινωνικών ανακατατάξεων, σαν συνέπεια των πολιτικών επιλογών, έχουν αλλοιώσει τη  μορφή του.
Ωστόσο δεν παρουσιάζει για τούτο μικρότερο αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον. Αν δούμε την παράδοση σαν ένα ανοιχτό σύστημα αξιών, σαν κάτι που παραδίνεται από γενιά σε γενιά, με φανερή όμως  τη συμβολή της καθεμίας στο τελικό αποτέλεσμα, θα δούμε με άλλο μάτι και θα αξιολογήσουμε πιο αντικειμενικά τη σημερινή μορφή του χωριού μας.

Μιλώντας με όρους «συνόλου» η κεντρική πλατεία κρατάει ακόμη πολλά από τα στοιχεία του.

Τόσο η γενική της διάταξη, κάτι ανάμεσα σε δρόμο και χώρο δραστηριοτήτων με τα μαγαζιά (παλιά «εργαστήρια») (1), με επίκεντρο τον επιβλητικό Ιερό Ναό Κοιμήσεως της Θεοτόκου,  κατασκευής 1910, όσο και τα μεμονωμένα κτίρια, τα περισσότερα από τα οποία, παρά τις μεταγενέστερες επεμβάσεις δεν έχουν χάσει τα βασικά τους χαρακτηριστικά, δίνουν το στίγμα ενός οικισμού αστικού χαρακτήρα μέσα σε ένα ευρύτερο αγροτικό περιβάλλον. (Το σχέδιο πόλεως –από το 1890!- που καθορίζει τα όρια και τους όρους δόμησής της, μαρτυρούν το σημαντικό ρόλο της τότε κωμόπολης Καστορείου, έδρας του ομώνυμου Δήμου στην ευρύτερη περιοχή).
Δεν είναι τυχαίο που η πλατεία αποτέλεσε αντικείμενο μελέτης της Αρχιτεκτονικής Σχολής του ΕΜΠ, με επικεφαλής τον καθηγητή κ.ΙΩΑΝΝΗ ΜΠΟΥΡΑ που το 1986 την είχε προτείνει σαν διατηρητέα. Τα δίπατα λιθόκτιστα οικοδομήματα χτισμένα σε συνεχές οικοδομικό σύστημα, με τα μαγαζιά στο ισόγειο (1) και την ανώγεια κατοικία, με τη σφραγίδα των λαγκαδιανών μαστόρων τα περισσότερα, και κάποια από αυτά (π.χ. κτίριο Σπυρόπουλου) (2) με έντονα τα νεοκλασσικά στοιχεία-προσθήκες του 1930, μαρτυρούν την έντονη οικονομική ζωή του τόπου , ιδιαίτερα μετά την απελευθέρωση .Μεταγενέστερες προσθήκες-επεμβάσεις , όχι πάντα δόκιμες, δεν έχουν επιφέρει δραστική αλλοίωση στο οικιστικό σύνολο της πλατείας, αν εξαιρέσουμε μια άστοχη τροποποίηση του ρυμοτομικού της σχεδίου στα μέσα  της δεκαετίας του 1980.    Διάσπαρτα στον οικισμό σώζονται ακόμη μεμονωμένα εξαιρετικά δείγματα τοπικής αρχιτεκτονικής: το αρχοντικό Μουστάκη (3) (που θα αναπαλαιωθεί , όπως μαθαίνουμε, από τους νέους ιδιοκτήτες), η ιδιοκτησία Κάντζα , το παραδοσιακό κτίριο που φιλοξενεί το πολιτιστικό κέντρο Παναγιώτας Μπακή  (4) και η όμορη οικοδομή ιδιοκτησίας Συκαρά  με εξαιρετικά αρχιτεκτονικά στοιχεία σε πρόσοψη και υπόγειο, τα Μελαίικα στο δρόμο προς τον κάμπο κ.λ.π.. Ενώ μεμονωμένα αξιόλογα αρχιτεκτονικά στοιχεία έχουν διασωθεί (μέχρι στιγμής τουλάχιστον) σε διάφορες οικοδομές, όπως τα  ημικυκλικά υπέρθυρα  και οι ξυλοδεσιές στη γειτονιά του κάμπου, πολλές αυλόπορτες με τη διπλή τοξωτή απόληξη, ιδιαίτερα προς το Καμάρι, ή τα ξύλινα χαγιάτια  νότιου προσανατολισμού όπου έχουν γλυτώσει από τη λαίλαπα του χρόνου .
Παράλληλα με αυτά, τα τελευταία ειδικά χρόνια, εντείνεται η τάση επισκευών παλαιών χτισμάτων, με όχι πάντα θετικά αποτελέσματα, παρά τις καλές αρχικές προθέσεις των ιδιοκτητών.
Οποιαδήποτε αρχιτεκτονική αξιολόγηση όμως δεν μπορεί να αγνοήσει την οικονομική παράμετρο των όποιων επεμβάσεων. Όταν η πολιτεία δυσκολεύει τις διαδικασίες δανειοδότησης ή ένταξης σε προγράμματα αναπαλαίωσης παραδοσιακών κατοικιών, όταν οι ιδιοκτήτες παλεύουν μόνοι τους να διασώσουν την προσωπική ή συλλογική τους μνήμη, όταν τέλος δεν υπάρχει ενημέρωση και κατάλληλη διαπαιδαγώγηση από το κράτος, δεν δικαιούμαστε να ρίχνουμε τις ευθύνες στους ώμους του κάθε συμπολίτη για τις ενδεχομένως μη εύστοχες αρχιτεκτονικές του επεμβάσεις.
Σημαντικό επίσης είναι να συνειδητοποιήσουμε ότι ενώ όλοι υποστηρίζουμε την παραδοσιακή αρχιτεκτονική, την αποκόβουμε από το βασικό χαρακτηριστικό της: την έννοια του συνόλου δηλαδή, και την έννοια του μέτρου θα πρόσθετα. Και έχει μεγάλη σημασία ένας τέτοιος τρόπος στοχασμού σε εποχές ερήμωσης και εγκατάλειψης της υπαίθρου, όπως αυτή που με μεγάλη ένταση βιώνουμε σήμερα..
Και να μη λησμονούμε ότι δεν μπορούμε να μιλάμε για την προστασία της αρχιτεκτονικής των χωριών μας χωρίς εξασφάλιση της οικονομικής, και κοινωνικής βιωσιμότητάς τους: όμορφα είναι τα χωριά που σφύζουν από ζωή, που έχουν τις απαραίτητες υποδομές, που έχουν οργανωμένα σχολεία και  κέντρα υγείας, που οι κάτοικοί του έχουν δουλειά και που έχουν ανοιχτά τα παράθυρά τους σε ό,τι συμβαίνει στον κόσμο.  Τα κτίρια έχουν ανάγκη από την ανθρώπινη παρουσία για να συνεχίσουν την πορεία τους στο χρόνο.
Έχουμε πολλά ακόμη να διδαχτούμε από το Καστόρι, αρκεί να κάνουμε έναν προσεκτικό περίπατο στις όμορφες γειτονιές του. Με αγάπη και σεβασμό βέβαια.
Άβα Μπουλούμπαση
Αρχιτέκτων Μηχανικός

1. Πολύ ενδιαφέροντα στοιχεία για τα εργαστήρια στο βιβλίο του Βασίλη Κρεμμυδά «ΤΟ ΚΑΡΥΟΦΙΛΙ ΚΑΙ ΤΟ ΓΡΟΣΙ» Ιστορικό Αρχείο Εμπορικής Τράπεζας της Ελλάδος, Αθήνα 2004
2. Που παρά τις υποσχέσεις των αιρετών και ανάμεσα στις άλλες μελέτες  μια εμπεριστατωμένη μελέτη αποτύπωσης και πρότασης από την πτυχιακή εργασία ομάδας  φοιτητών ΕΜΠ, παραμένει έρμαιο στη φθορά του χρόνου.
3. Αξιόλογα αρχιτεκτονικά και διακοσμητικά στοιχεία και στο εσωτερικό του.    
4. Διασώθηκε από την κατεδάφιση, αφού βρισκόταν σε ρυμοτομούμενο τμήμα της πλατείας- ανακαινίστηκε με σεμνότητα και ευαισθησία και σήμερα δίνει φιλόξενο βήμα σε πολιτιστικές και ενημερωτικές εκδηλώσεις.